Bước vào kỷ nguyên vươn mình, Việt Nam không chỉ đứng trước yêu cầu tăng tốc về kinh tế, khoa học – công nghệ và hội nhập quốc tế, mà còn đối diện với một đòi hỏi mang tính căn bản và lâu dài: củng cố nền tảng đạo đức và sức mạnh tinh thần của toàn xã hội. Thực tiễn phát triển cho thấy, tăng trưởng bền vững không thể chỉ được đo bằng các chỉ số kinh tế, mà phải được bảo đảm bằng sự ổn định về giá trị, niềm tin và sự đồng thuận xã hội.
Trong dòng chảy ấy, các giá trị tôn giáo và tín ngưỡng, với chiều sâu nhân văn và truyền thống gắn bó cùng dân tộc Việt Nam, tiếp tục khẳng định vai trò như một nguồn lực mềm quan trọng, góp phần nuôi dưỡng niềm tin, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và định hình con người Việt Nam trong thời kỳ mới.
Đạo đức và tinh thần tôn giáo – nguồn lực mềm của quốc gia
Bước sang năm 2026, Việt Nam đứng trước một giai đoạn phát triển mới – giai đoạn thường được khái quát bằng khái niệm “kỷ nguyên vươn mình”. Đây không chỉ là sự gia tăng về quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế, sự bứt phá của khoa học – công nghệ hay mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, mà còn là quá trình tái định vị mô hình phát triển theo hướng bền vững, hài hòa và lấy con người làm trung tâm. Trong mô hình ấy, yếu tố tinh thần, đặc biệt là nền tảng đạo đức xã hội, không còn giữ vai trò phụ trợ, mà trở thành điều kiện nền tảng bảo đảm cho sự ổn định và phát triển lâu dài của quốc gia.
Thực tiễn trong nước cũng như kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những mô hình phát triển coi nhẹ nền tảng đạo đức, thiếu sự đồng thuận xã hội và chiều sâu văn hóa thường tiềm ẩn các rủi ro mang tính hệ thống. Khủng hoảng niềm tin, phân hóa xã hội, suy giảm các giá trị nhân văn hay sự đứt gãy trong các mối quan hệ cộng đồng không chỉ làm tổn hại đến chất lượng phát triển, mà còn làm xói mòn nội lực quốc gia. Ngược lại, trong những thời điểm xã hội đối mặt với khó khăn như thiên tai, dịch bệnh hay biến động kinh tế, chính các giá trị đạo đức và tinh thần tôn giáo – tín ngưỡng đã góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy tinh thần sẻ chia, trách nhiệm và tương trợ lẫn nhau trong cộng đồng.
Ở Việt Nam, tôn giáo và tín ngưỡng với lịch sử hình thành và phát triển lâu dài đã thấm sâu vào đời sống văn hóa – xã hội của cộng đồng dân tộc. Những giá trị cốt lõi như hướng thiện, nhân ái, vị tha, hiếu nghĩa, khoan dung, tôn trọng con người và hòa hợp với tự nhiên không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn trở thành những chuẩn mực đạo đức xã hội có tính bền vững. Các giá trị ấy được thể hiện sinh động trong đời sống thường nhật, từ truyền thống hiếu nghĩa trong gia đình, tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng, đến các hoạt động thiện nguyện, nhân đạo do các tổ chức tôn giáo và cộng đồng tín đồ thực hiện.
Trong đời sống hiện đại, khi nhịp sống ngày càng nhanh, áp lực cạnh tranh gia tăng và các biến động xã hội diễn ra mạnh mẽ, các giá trị tinh thần tôn giáo, tín ngưỡng tiếp tục phát huy vai trò như một “điểm tựa đạo đức”. Điểm tựa ấy giúp con người tự điều chỉnh
hành vi, hướng tới lối sống lành mạnh, biết tiết chế, biết sẻ chia và có trách nhiệm hơn với cộng đồng. Nhiều hoạt động xã hội mang dấu ấn tôn giáo, tín ngưỡng như chăm lo người nghèo, hỗ trợ người yếu thế, khuyến khích lối sống giản dị, thân thiện với môi trường đã góp phần làm dịu những áp lực của đời sống hiện đại và tăng cường sự gắn kết xã hội.
Sự đa dạng về tôn giáo và tín ngưỡng ở Việt Nam không làm phân tán hệ giá trị chung của xã hội, mà trái lại, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và củng cố những giá trị cốt lõi mang tính thống nhất: tinh thần nhân văn, lòng yêu nước, sự gắn bó với dân tộc và ý thức đồng hành cùng sự phát triển của đất nước. Khi được nhìn nhận đúng đắn và phát huy phù hợp, các giá trị đạo đức và tinh thần tôn giáo, tín ngưỡng không chỉ là di sản văn hóa – tinh thần của dân tộc, mà còn là nguồn lực mềm quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng phát triển quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình.
Tôn giáo, tín ngưỡng đồng hành cùng sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Lịch sử dân tộc Việt Nam cho thấy, trong suốt chiều dài dựng nước và giữ nước, tinh thần tôn giáo và tín ngưỡng luôn gắn bó chặt chẽ với vận mệnh quốc gia, trở thành một bộ phận hữu cơ của đời sống tinh thần dân tộc. Trong những thời khắc thử thách và bước ngoặt của lịch sử, các giá trị tôn giáo – tín ngưỡng không chỉ góp phần hun đúc ý chí độc lập, tự cường, mà còn khơi dậy và củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng, tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn giúp dân tộc vượt qua khó khăn, thử thách.
Những đạo lý truyền thống như “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa”, “tương thân tương ái” được nuôi dưỡng và lan tỏa qua đời sống tín ngưỡng đã trở thành nền tảng đạo đức bền vững, gắn kết cá nhân với cộng đồng, gia đình với quốc gia, quá khứ với hiện tại. Chính nền tảng đạo đức ấy đã góp phần tạo nên bản lĩnh văn hóa và sức bền tinh thần của dân tộc Việt Nam trong mọi hoàn cảnh lịch sử.
Bước vào giai đoạn phát triển hiện nay, tinh thần đồng hành ấy tiếp tục được thể hiện sinh động trong đời sống xã hội. Các tổ chức tôn giáo và cộng đồng tín đồ tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, từ thiện, nhân đạo, bảo vệ môi trường, chăm lo người yếu thế, góp phần giải quyết những vấn đề xã hội nảy sinh trong quá trình phát triển và hội nhập. Những chương trình hỗ trợ người nghèo, cứu trợ thiên tai, xây dựng nông thôn mới, chăm sóc sức khỏe cộng đồng hay các hoạt động an sinh xã hội ở cơ sở không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển bền vững và củng cố sự gắn kết cộng đồng.
Điều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là các hoạt động ấy luôn được triển khai trong khuôn khổ pháp luật, gắn chặt với lợi ích chung của xã hội và lợi ích của quốc gia – dân tộc. Sự đồng hành giữa tôn giáo, tín ngưỡng với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc được thể hiện rõ qua tinh thần “đạo pháp – dân tộc – chủ nghĩa xã hội” và phương châm “tốt đời, đẹp đạo”. Chính sự hài hòa giữa niềm tin tôn giáo, trách nhiệm công dân và ý thức thượng tôn pháp luật đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tăng cường ổn định xã hội.
Phát huy giá trị tôn giáo, tín ngưỡng trong khuôn khổ pháp luật
Phát triển quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình không thể tách rời nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam toàn diện. Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu cao nhất của mọi chiến lược phát triển. Trong tiến trình ấy, các giá trị đạo đức và tinh thần tôn giáo giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, định hướng lối sống và bồi đắp ý thức trách nhiệm công dân, qua đó tạo nên nền tảng tinh thần bền vững cho xã hội.
Những chuẩn mực đạo đức như sống trung thực, có trách nhiệm, biết sẻ chia, tôn trọng pháp luật, đề cao gia đình và cộng đồng là những giá trị đã được các tôn giáo và tín ngưỡng truyền thống vun đắp qua nhiều thế hệ. Khi được định hướng đúng đắn và đặt trong mối quan hệ hài hòa với đời sống xã hội hiện đại, các giá trị này không những không đối lập với quá trình phát triển, mà còn bổ trợ tích cực cho việc xây dựng một xã hội kỷ cương, văn minh và nhân văn.
Đặc biệt, trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, khi thông tin đa chiều và các chuẩn mực giá trị dễ bị xáo trộn, vai trò định hướng đạo đức của tôn giáo càng trở nên cần thiết. Những giá trị tinh thần bền vững giúp con người giữ vững bản lĩnh văn hóa, nâng cao khả năng tự điều chỉnh hành vi, phân biệt đúng – sai, thiện – ác, từ đó hạn chế những tác động tiêu cực của lối sống thực dụng, lệch chuẩn hay cực đoan.
Nhà nước Việt Nam nhất quán chủ trương tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, đồng thời quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm sự hài hòa giữa quyền tự do tôn giáo và lợi ích chung của quốc gia, dân tộc. Nguyên tắc này tạo khuôn khổ pháp lý để các tổ chức tôn giáo phát huy những giá trị tích cực, tham gia đóng góp cho đời sống xã hội, đồng thời bảo đảm trật tự, kỷ cương và sự ổn định chung.
Trong tiến trình đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phản ánh trung thực đời sống tôn giáo – tín ngưỡng, định hướng dư luận xã hội và lan tỏa các giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng nhận thức xã hội đúng đắn, hài hòa và tôn trọng sự đa dạng văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng.
Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam không chỉ là câu chuyện của tăng trưởng kinh tế hay nâng cao vị thế quốc tế, mà còn là hành trình nâng cao chất lượng phát triển, trong đó nền tảng đạo đức và sức mạnh tinh thần giữ vai trò không thể thay thế. Các giá trị tôn giáo và tín ngưỡng, khi được nhìn nhận đúng đắn và phát huy phù hợp trong khuôn khổ pháp luật, sẽ tiếp tục là nguồn lực tinh thần quan trọng, góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và nuôi dưỡng khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Trong dòng chảy phát triển của dân tộc, đạo không tách rời đời, mà thấm sâu vào đời sống xã hội như một mạch nguồn tinh thần bền bỉ, nuôi dưỡng những giá trị đạo đức cốt lõi và định hướng hành vi con người. Khi được nhìn nhận đúng đắn và phát huy trong khuôn khổ pháp luật, các giá trị tôn giáo và tín ngưỡng không đứng ngoài tiến trình phát triển, mà hòa quyện, bổ trợ cho đời sống thế tục, góp phần tạo nên sự ổn định về niềm tin, sự đồng thuận xã hội và sức bền nội sinh của quốc gia. Chính từ nền tảng ấy, Việt Nam có thêm điểm tựa tinh thần vững chắc để phát triển bền vững, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao chất lượng con người và tự tin, chủ động hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên vươn mình.
TÚ AN
(Theo Đặc san Tôn giáo và Tín ngưỡng số 1/2026)
