Trong bối cảnh văn hóa tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Tết Nguyên Đán giữ vai trò như một thời điểm mang tính biểu tượng, đánh dấu sự chuyển tiếp chu kỳ thời gian và sự giao hòa giữa con người với thế giới linh thiêng. Không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng, Tết còn gắn liền với hệ thống nghi lễ tôn giáo phản ánh quan niệm truyền thống về vũ trụ, nhân sinh và đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Trong dòng chảy đó, đạo Cao Đài với tôn chỉ lấy yêu thương làm nền tảng, nhân nghĩa làm phương châm, phụng sự chúng sanh làm hành động, và phấn đấu vì hòa bình, công bằng xã hội. đã hình thành, song với đó là những nghi lễ nhằm tôn vinh Đấng Cha Trời tạo hóa, cầu mưa thuận gió hòa quốc thái dân an và tưởng niệm tổ tiên đúng với tinh thần thương yêu và giúp đỡ lẫn nhau. Qua đó, các nghi lễ Cao Đài thể hiện sự dung hòa giữa giáo lý tôn giáo và nền tảng tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Những thực hành nghi lễ này không chỉ củng cố đời sống tâm linh của tín đồ, mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống xã hội đương đại.
Những ngày trước thềm năm mới trong tín ngưỡng Cao Đài
Trong tháng Chạp (tháng 12 Âm lịch), từ Hội Thánh Trung ương đến các Ban Đại diện Hội Thánh tại các địa phương đã đồng loạt tổ chức các đoàn đến thăm, chúc Tết các ban, ngành, đoàn thể, cơ quan hành chính và Ban Tôn giáo. Đây là hoạt động thường niên, thể hiện tinh thần gắn kết, hòa hợp giữa Hội Thánh với chính quyền và các tổ chức xã hội, góp phần củng cố mối quan hệ phối hợp trong công tác đạo sự và đời sống cộng đồng. Song song với đó, các hoạt động thăm hỏi, tri ân các bậc tiền bối, người cao tuổi, cùng việc chăm lo, hỗ trợ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn được đẩy mạnh và lan tỏa sâu rộng. Những việc làm thiết thực ấy không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn thể hiện rõ nét truyền thống tốt đẹp “lá lành đùm lá rách”, tinh thần tương thân tương ái vốn là giá trị cốt lõi được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ. Tháng Chạp cũng là dịp để các cấp Hội Thánh nhìn lại chặng đường một năm đạo sự đã qua, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, đánh giá những kết quả đạt được, cùng với các buổi Tất Niên thân mật gắn kết tinh thần đông đạo tạo nên một bức tranh đạo đời hài hòa, ấm áp, hướng đến một năm mới với nhiều kỳ vọng và quyết tâm mới.
Tại trụ sở Tỉnh ủy Tỉnh Tây Ninh, phái đoàn Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh do Ngài Đầu Sư Thượng Tám Thanh – Chưởng Quản Hội Thánh làm trưởng đoàn cùng quý Chức sắc thường trực Hội Thánh đến chào thăm Phó Bí thư Tỉnh ủy Tỉnh Tây Ninh – ông Nguyễn Mạnh Hùng nhân dịp Tết Nguyên Đán.
Những nghi lễ đầu tiên trước và chuẩn bị cho Tết Nguyên Đán bắt đầu vào lúc Ngọ thời tức 12h trưa ngày 23 tháng chạp âm lịch tại Đền Thánh và các Thánh Thất có ngày “cửu hội”, cửu hội là ngày các gia đình có tuần làm cửu từ 24 đến 30 Tết vì đây là túc các hoạt động nghi lễ tạm ngưng. 0h (Tý thời) ngày 23 tháng chạp thiết lễ tiểu đàn tại Đền Thánh và các Thánh Thất đưa chư Thần, Thánh, Tiên, Phật (trong dân gian là ngày ông Công ông Táo về Trời). Sau ngày này, mọi hoạt động nghi lễ tâm linh tạm dừng, nhằm tạo không gian “nghỉ ngơi” cho cõi vô vi.
Trong mỗi khuôn viên của cơ sở thờ tự của đạo Cao Đài, sẽ có hai không gian thờ tự chính. Thứ nhất là Tòa Thánh và các Thánh Thất nơi thờ phụng Đức Chí Tôn và các đấng Thần, Thánh, Tiên, Phật, Tiếp đến Báo Ân Tư và các Điện thờ Phật Mẫu nơi thờ Đức Diêu Trì Kim Mẫu “Bà Mẹ Tạo Hóa” cùng với Cửu vị Tiên Nương (tượng trưng cho 9 vị Tiên Nương ứng với 9 tầng Trời). Hai không gian này sẽ là nơi thực hiện các nghi lễ chính trong những ngày tết của đạo Cao Đài.
Thời khắc chuyển giao năm mới, vào Tý thời tức 0 giờ mùng Một Tết thiết lễ nghênh rước chư Thần, Thánh, Tiên, Phật trong năm mới. Đến chánh Ngọ tức 12 giờ trưa của ngày mùng Một, tại Báo Ân Từ và các Điện Thờ Phật Mẫu thiết lễ nghi thức tương tự. Sự đối xứng giữa “đưa”, “rước” ngày 23 tháng Chạp và mùng 1 Tết thể hiện rõ quan niệm hài hòa âm dương đặc trưng của đạo Cao Đài.
Tiếp đến ngày mùng Ba Tết tại Báo Ân Từ và các Điện Thờ Phật Mẫu địa phương đều thiết lễ cúng Thánh Tổ nơi chánh điện. Ngày này để tưởng niệm Tam Vị Thánh Tổ: Phục Hy – Nữ Oa – Thần Nông.
Phục Hy – Ông là người phát minh ra chữ viết, và cũng là người phát hiện ra cấu trúc bát quái từ các dấu trên lừng một con Long mã. Nữ Oa, chúng ta đã từng nghe qua diễn tích “Nữ Oa vá Trời”, Bà là em gái của Phục Hy, tương truyền Bà dạy con người làm nhà cửa, thuần hóa thú dữ và trị thủy. Thần Nông – Ông còn biết với tên Viêm Đế, Ông là người khai sáng ra nông nghiệp tạo ra cày bừa và y học cổ truyền trị bệnh.
Thờ Tam Vị Thánh Tổ không những là văn hóa tín ngưỡng của Đạo nhằm di dưỡng đạo lý “Âm Thủy Tứ Nguyên”, mà còn là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt, thể hiện lòng biết ơn những vị Tổ đã có công sáng lập, tạo ra tri thức các ngành nghề;
“Nhớ ơn Thánh Tổ đã dày công,
Bá nghệ truyền ban các giống dòng.
Tô điểm văn minh ngày tỏ rạng,
Muôn dân vạn quốc thọ ơn hồng”.
Từ mùng 1 đến 15 tháng Giêng diễn ra kỳ “Thượng Ngươn”. Đối với Đạo Cao Đài vào các ngày rằm tháng Giêng sẽ tổ chức Lễ Thượng Ngươn là ngày cầu nguyện Cửu Huyền Thất Tổ được ân xá tội tình và cầu nguyện chư chiến sĩ trận vong cùng các đẳng chơn hồn được siêu thăng tịnh độ. Đặc biệt, sẽ có nghi thức “trực chuông u minh”. Những tiếng chuông tại thánh thất và điện thờ Phật Mẫu vang lên không ngớt suốt 15 ngày đêm. Âm thanh thiêng liêng ấy sẽ thấu đến tận âm phủ, giúp các linh hồn thức tỉnh, siêu thoát và giảm bớt nghiệp chướng.
Đại Lễ Vía Đức Chí Tôn Mùng 9 tháng Giêng hằng năm
Trong một năm có hai ngày Đại Lễ quan trọng, Vía Đức Chí Tôn và Vía Diêu Trì Kim Mẫu. Vào mùng 9 tháng Giêng hằng năm là ngày vía Đức Chí Tôn – tôn vinh Đấng Cha Trời tạo hóa, tỏ lòng tôn kính đã tạo ra vũ trụ và vạn vật. biểu tượng cho sự khởi nguyên cầu cho quốc thái dân an, đất nước hòa bình, mưa thuận gió hòa, nhà nhà ấm no hạnh phúc.Vào ngày này tại tòa thánh Tây Ninh, thu hút đông đảo tín đồ của Đạo trong, ngoài tỉnh và khách thập phương về tham dự. Trong ngày lễ lớn này có những gian hàng triển lãm mô tả giới thiệu những điển tích và sự tích xưa.
Sau ngày Rằm tháng Giêng ngày 16 tại Khách Đình được cử hành trang nghiêm thành kính tổ chức lễ cầu siêu cho Hội chư Chơn linh Cửu Huyền Thất Tổ bách gia trăm họ, chư chiến sĩ vị quốc vong thân và đồng bào tử nạn, thể hiện tinh thần tri ân, báo hiếu với tổ tiên, người có công với tổ quốc và cộng đồng. Cho thấy lòng nhân ái sâu sắc theo đạo lý truyền thống của dân tộc.
Đối với người tín đồ Cao Đài, việc hành đạo không chỉ dừng lại ở đời sống tu học tâm linh, mà còn là sự thấm nhuần lời dạy thiêng liêng cùng tư tưởng và đức hạnh của Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc – bậc khai sáng có công lớn trong việc định hình nền tảng tư tưởng và đạo đức của Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ. Người tín đồ Cao Đài được giáo huấn trở thành người tu hành chân chính, đồng thời là người công dân có trách nhiệm với quốc gia, dân tộc.
Đức tin Cao Đài được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong đời sống xã hội: yêu nước, giữ gìn đạo lý, sống nhân ái, đoàn kết, tôn trọng pháp luật và tích cực góp phần xây dựng đất nước hòa bình, thịnh vượng, giàu lòng nhân đạo. Trên nền tảng đó, đạo Cao Đài kế thừa và dung hòa những giá trị nhân văn tinh túy của Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo và Kitô giáo, hình thành nên một bản sắc văn hóa – tôn giáo đặc thù, gắn bó mật thiết với truyền thống tâm linh và lịch sử dân tộc Việt Nam.
Nguyễn Quang Vinh
(Theo Đặc san Tôn giáo và Tín ngưỡng số 1/2026)
