Bắc Trung Bộ là vùng đất có đông đồng bào Công giáo sinh sống, đồng thời giữ vị trí chiến lược về kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, hoạt động đối ngoại nhân dân của đồng bào Công giáo không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, tăng cường tình hữu nghị quốc tế mà còn huy động hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Thực tiễn cho thấy đây đang trở thành một kênh quan trọng phát huy nguồn lực Công giáo vì sự phát triển bền vững của đất nước.
kênh quan trọng phát huy nguồn lực Công giáo trong phát triển đất nước
Trong tiến trình đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn nhất quán quan điểm phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, coi đồng bào các tôn giáo là bộ phận quan trọng của cộng đồng dân tộc Việt Nam. Từ Nghị quyết số 25-NQ/TW về công tác tôn giáo đến các Văn kiện Đại hội XIII, Đại hội XIV của Đảng, nhận thức về tôn giáo ngày càng được bổ sung, phát triển theo hướng không chỉ tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, mà còn chú trọng phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo trong sự nghiệp phát triển đất nước.
Trong nền ngoại giao toàn diện, hiện đại của Việt Nam, đối ngoại nhân dân cùng với đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước tạo thành ba trụ cột quan trọng, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của công tác đối ngoại. Đối ngoại nhân dân không dừng lại ở các hoạt động giao lưu hữu nghị, tăng cường hiểu biết giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước, mà còn là kênh kết nối, vận động, huy động các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; đồng thời góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước và nâng cao vị thế Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Đối với Công giáo, công tác đối ngoại nhân dân có những lợi thế đặc thù. Công giáo là tôn giáo có tính hoàn vũ, có mạng lưới liên kết rộng khắp trên phạm vi toàn cầu; đồng thời cộng đồng người Việt Nam Công giáo ở nước ngoài ngày càng trở thành cầu nối quan trọng giữa quê hương với bạn bè quốc tế. Bên cạnh đó, truyền thống bác ái, tinh thần phục vụ, các hoạt động giáo dục, y tế, nhân đạo, bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng của Công giáo có khả năng kết nối, lan tỏa và huy động nhiều nguồn lực xã hội.
Từ phương diện đó, đối ngoại nhân dân trong cộng đồng Công giáo không chỉ là hoạt động giao lưu tôn giáo hay hợp tác nhân đạo đơn thuần, mà còn là quá trình chuyển hóa các giá trị đạo đức, văn hóa, xã hội và mạng lưới quốc tế của Công giáo thành nguồn lực phát triển. Khi được định hướng đúng đắn và phát huy phù hợp với đường lối đối ngoại của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nguồn lực ấy sẽ góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường đồng thuận xã hội, phát huy sức mạnh mềm quốc gia và đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Thực tiễn hoạt động đối ngoại nhân dân và những đóng góp của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ đối với phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh
Bắc Trung Bộ gồm các tỉnh, thành phố Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và thành phố Huế, là khu vực giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước. Đây không chỉ là cầu nối giữa Bắc Bộ với Nam Trung Bộ, giữa Việt Nam với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng, mà còn là địa bàn tập trung đông đồng bào Công giáo sinh sống thuộc các giáo phận Thanh Hóa, Vinh, Hà Tĩnh và Tổng Giáo phận Huế. Theo số liệu tổng hợp của tác giả, toàn vùng hiện có khoảng 900 nghìn giáo dân, khoảng 730 linh mục, trên 3.500 nam nữ tu sĩ, khoảng 450 giáo xứ cùng hơn 3.200 giáo họ, giáo điểm. Đây là nguồn lực xã hội, văn hóa và đối ngoại quan trọng đối với sự phát triển của khu vực cũng như của cả nước.
Trong những năm qua, cùng với tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế, hoạt động đối ngoại nhân dân của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ ngày càng được mở rộng cả về nội dung lẫn hình thức. Thông qua các mối quan hệ giao lưu tôn giáo, hợp tác nhân đạo, hoạt động bác ái xã hội, kết nối cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức Công giáo quốc tế, nhiều nguồn lực vật chất và tinh thần đã được huy động phục vụ phát triển cộng đồng. Những hoạt động đó không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ xã hội đơn thuần mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một cộng đồng Công giáo gắn bó với dân tộc, tích cực đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.
Tại Thanh Hóa, với hơn 165 nghìn giáo dân, chiếm khoảng 4,3% dân số toàn tỉnh, đồng bào Công giáo đã tích cực tham gia các phong trào phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới và bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở. Giai đoạn 2020 – 2022, đồng bào Công giáo đã tự nguyện đóng góp trên 20 tỷ đồng, hiến trên 90 ha đất, đóng góp hơn 67 nghìn ngày công lao động, tham gia sửa chữa, xây dựng nhiều nhà văn hóa thôn và hơn 700 km đường giao thông nông thôn. Những con số đó không chỉ phản ánh tinh thần trách nhiệm công dân mà còn thể hiện sinh động phương châm sống “Kính Chúa yêu nước”, “Sống tốt đời, đẹp đạo” của đồng bào Công giáo Thanh Hóa.
Tại Nghệ An, địa phương có số lượng giáo dân đông nhất khu vực với hơn 307 nghìn người, chiếm khoảng 9% dân số toàn tỉnh, các hoạt động đối ngoại nhân dân được triển khai thông qua nhiều hình thức phong phú như giao lưu với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, kết nối với các tổ chức bác ái Công giáo và vận động nguồn lực hỗ trợ cộng đồng. Nhiều chương trình xây dựng nhà tình thương, hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó, chăm sóc người khuyết tật và các đối tượng yếu thế đã được triển khai hiệu quả, góp phần cải thiện đời sống nhân dân, tăng cường gắn kết xã hội và lan tỏa những giá trị nhân văn của Công giáo trong đời sống cộng đồng.
Tại Hà Tĩnh, nơi có gần 150 nghìn giáo dân, chiếm khoảng 11% dân số toàn tỉnh, tinh thần bác ái Kitô giáo được thể hiện rõ nét qua các hoạt động cứu trợ nhân đạo, hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, phục hồi sinh kế sau bão lũ và chăm lo an sinh xã hội. Trong điều kiện địa phương thường xuyên chịu tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu, sự chung tay của các giáo xứ, giáo họ và cộng đồng giáo dân trong và ngoài nước đã góp phần giảm bớt khó khăn cho người dân, củng cố tinh thần đoàn kết và tăng cường niềm tin xã hội.
Tại Quảng Trị, với gần 220 nghìn giáo dân thuộc hai giáo phận Hà Tĩnh và Tổng Giáo phận Huế, nhiều mô hình phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư đã được triển khai hiệu quả. Bên cạnh đó, các vị chức sắc, chức việc và giáo dân tiêu biểu còn tích cực tham gia công tác hòa giải cơ sở, tuyên truyền pháp luật, vận động nhân dân thực hiện tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và củng cố khối đoàn kết lương – giáo.
Tại thành phố Huế, trung tâm văn hóa và tôn giáo lớn của khu vực miền Trung với hơn 70 nghìn giáo dân, các hoạt động giao lưu văn hóa, bảo tồn di sản kiến trúc Công giáo, thánh nhạc và các chương trình bác ái xã hội đã trở thành cầu nối quan trọng trong giao lưu quốc tế. Qua đó, những giá trị văn hóa đặc sắc của Công giáo Việt Nam được giới thiệu tới bạn bè quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam hòa bình, thân thiện và giàu bản sắc văn hóa.
Thực tiễn trên cho thấy đối ngoại nhân dân của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ không chỉ góp phần huy động nguồn lực phục vụ phát triển cộng đồng thông qua các chương trình giáo dục, y tế, cứu trợ thiên tai, giảm nghèo và phát triển sinh kế, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh và lan tỏa các giá trị đạo đức tốt đẹp của Công giáo như bác ái, yêu thương, trách nhiệm xã hội và tinh thần phục vụ cộng đồng.
Đồng thời, thông qua các hoạt động giao lưu quốc tế, đào tạo, trao đổi học thuật, hoạt động mục vụ và các chương trình nhân đạo, đồng bào Công giáo đã góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam, giới thiệu tới bạn bè quốc tế những thành tựu phát triển kinh tế – xã hội cũng như chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Mạng lưới liên kết toàn cầu của Công giáo cũng tạo điều kiện thuận lợi để kết nối cộng đồng người Việt Nam Công giáo ở nước ngoài với quê hương thông qua các hoạt động đầu tư, hỗ trợ phát triển cộng đồng, chuyển giao tri thức và hoạt động nhân đạo.
Quan trọng hơn, những đóng góp đó đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự gắn bó giữa đạo và đời, giữa giáo hội với cộng đồng xã hội, qua đó xây dựng niềm tin xã hội và thế trận lòng dân vững chắc. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.
Giải pháp phát huy vai trò của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ trong công tác đối ngoại nhân dân thời gian tới
Trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và triển khai thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, việc phát huy vai trò của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ trong công tác đối ngoại nhân dân cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát huy nguồn lực tôn giáo phục vụ phát triển đất nước. Để thực hiện hiệu quả mục tiêu đó, cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của đối ngoại nhân dân và nguồn lực tôn giáo trong phát triển đất nước. Các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về công tác tôn giáo, công tác đối ngoại nhân dân và phát huy nguồn lực tôn giáo trong tình hình mới. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về những đóng góp tích cực của đồng bào Công giáo đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; khắc phục những nhận thức phiến diện, tạo sự đồng thuận xã hội trong việc phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức và nguồn lực của tôn giáo phục vụ phát triển đất nước.
Thứ hai, phát huy vai trò của các vị chức sắc, chức việc, nhà tu hành và người có uy tín trong cộng đồng Công giáo. Đây là lực lượng có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tôn giáo và xã hội của giáo dân, đồng thời là cầu nối quan trọng giữa Giáo hội, chính quyền và cộng đồng. Cần tạo điều kiện thuận lợi để các vị chức sắc, chức việc tham gia nhiều hơn vào các hoạt động phát triển cộng đồng, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội, giao lưu nhân dân và các chương trình hợp tác quốc tế phù hợp với quy định của pháp luật; qua đó lan tỏa tinh thần “Kính Chúa yêu nước”, sống “tốt đời, đẹp đạo” trong cộng đồng tín hữu.
Thứ ba, tăng cường cơ chế phối hợp giữa các chủ thể tham gia công tác đối ngoại nhân dân. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, thường xuyên trao đổi thông tin và hỗ trợ lẫn nhau trong triển khai các hoạt động đối ngoại nhân dân. Sự phối hợp chặt chẽ này sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội trong cộng đồng Công giáo, đồng thời bảo đảm các hoạt động đối ngoại nhân dân được thực hiện đúng chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Thứ tư, tạo điều kiện để đồng bào Công giáo tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động phát triển cộng đồng và an sinh xã hội. Cần tiếp tục khuyến khích và hỗ trợ các tổ chức, cá nhân Công giáo tham gia các hoạt động nhân đạo, từ thiện, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, khuyến học, bảo trợ xã hội, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu theo quy định của pháp luật. Đây không chỉ là những hoạt động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà còn là môi trường thực tiễn để phát huy tinh thần trách nhiệm xã hội, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và xây dựng hình ảnh tích cực của Công giáo trong đời sống xã hội.
Thứ năm, phát huy hiệu quả vai trò của cộng đồng người Việt Nam Công giáo ở nước ngoài trong công tác đối ngoại nhân dân. Với mạng lưới liên kết rộng khắp trên phạm vi toàn cầu, cộng đồng người Việt Nam Công giáo ở nước ngoài là nguồn lực quan trọng trong việc kết nối tri thức, nguồn vốn, kinh nghiệm quản lý và các hoạt động nhân đạo hướng về quê hương. Cần đẩy mạnh các chương trình giao lưu văn hóa, kết nối cộng đồng, khuyến khích các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, an sinh xã hội và phát triển cộng đồng; qua đó góp phần tăng cường sức mạnh đại đoàn kết dân tộc và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.
Thứ sáu, tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam các cấp. Cần nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức, chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của đồng bào Công giáo; đồng thời phát hiện, biểu dương và nhân rộng các mô hình tiêu biểu, điển hình tiên tiến trong phong trào “Người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Việc lan tỏa những tấm gương điển hình không chỉ tạo động lực thi đua trong cộng đồng Công giáo mà còn góp phần khẳng định vai trò tích cực của đồng bào Công giáo trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân trong giai đoạn mới.
Trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và hội nhập quốc tế hiện nay, việc phát huy vai trò của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ trong công tác đối ngoại nhân dân không chỉ nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực tôn giáo mà còn góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia và tạo thêm động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Kết luận
Bắc Trung Bộ là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, đoàn kết dân tộc và có đông đồng bào Công giáo sinh sống. Trong quá trình phát triển đất nước và hội nhập quốc tế, đồng bào Công giáo nơi đây đã có nhiều đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Với những lợi thế về mạng lưới liên kết quốc tế, tinh thần bác ái, trách nhiệm xã hội và truyền thống “Kính Chúa yêu nước”, hoạt động đối ngoại nhân dân của đồng bào Công giáo Bắc Trung Bộ đang ngày càng khẳng định vai trò là một nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững. Việc tiếp tục phát huy hiệu quả nguồn lực này không chỉ góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội mà còn củng cố thế trận lòng dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc và nâng cao vị thế của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Phát huy hiệu quả nguồn lực Công giáo thông qua công tác đối ngoại nhân dân cũng chính là góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sức mạnh mềm quốc gia và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.
THS. Lê Minh Khánh
Phó Vụ trưởng Vụ Dân tộc và Tôn giáo
Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương
(Theo đặc san tôn giáo và tín ngưỡng số 2/2026)
