Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển bền vững đất nước. Nghị quyết được quán triệt, triển khai sâu rộng đến các cấp ủy, tổ chức đảng và các cơ quan, đơn vị.
Tiếp thu tinh thần đó, Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong việc vận dụng Nghị quyết không chỉ ở bình diện nghiên cứu, mà cả trong thực tiễn tư vấn chính sách, truyền thông và đồng hành cùng cộng đồng thực hành tín ngưỡng – tôn giáo.
Từ quản lý hành chính sang quản trị niềm tin xã hội
Nghị quyết 80-NQ/TW thể hiện một bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa: văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần, mà là không gian kiến tạo hệ giá trị, chuẩn mực và niềm tin xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, chuyển đổi số mạnh mẽ và sự đa dạng hóa các hình thức biểu đạt văn hóa, việc chỉ dựa vào các biện pháp quản lý hành chính đơn thuần không còn đủ để bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của đời sống tinh thần xã hội.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 80 là chuyển từ “quản lý” sang “quản trị”: từ xử lý sự vụ sang định hướng dài hạn; từ kiểm soát sang dẫn dắt; từ can thiệp hành chính sang xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nơi niềm tin được củng cố bằng tri thức, giá trị và sự đồng thuận xã hội.
Đối với lĩnh vực tín ngưỡng – tôn giáo, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa. Bởi lẽ, tín ngưỡng không chỉ là thực hành tâm linh của cá nhân, mà là không gian kết tinh lịch sử, đạo lý, bản sắc và ký ức cộng đồng, có ảnh hưởng sâu sắc đến tâm thế xã hội, sự gắn kết cộng đồng và niềm tin của nhân dân vào các giá trị chung.
Tín ngưỡng trong hệ giá trị văn hóa Việt Nam: nguồn lực tinh thần cần được khơi thông
Tín ngưỡng truyền thống của người Việt như thờ cúng tổ tiên, thờ Thành hoàng làng, thờ anh hùng liệt sĩ, danh nhân văn hóa… không đơn thuần là biểu hiện tâm linh, mà là phương thức truyền tải các giá trị đạo lý cốt lõi của dân tộc: uống nước nhớ nguồn, trung – hiếu – nghĩa – tình, cố kết cộng đồng, ý thức trách nhiệm với quốc gia và lịch sử.
Nghị quyết 80 tiếp cận tín ngưỡng – tôn giáo không phải như một “vấn đề cần kiểm soát”, mà như một nguồn lực văn hóa – tinh
thần cần được định hướng đúng đắn. Khi được đặt trong hệ giá trị chung của văn hóa Việt Nam, tín ngưỡng chân chính sẽ góp phần bồi đắp “sức đề kháng tinh thần” của xã hội, giúp cộng đồng đứng vững trước các luồng tư tưởng lệch lạc, thông tin sai lệch và các biểu hiện cực đoan trong bối cảnh hội nhập quốc tế và không gian số mở rộng.
Không gian số và những biến đổi của niềm tin tâm linh
Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80 là việc xác lập không gian số như một không gian văn hóa – tư tưởng đặc thù, nơi các giá trị và niềm tin có thể được lan tỏa nhanh chóng, nhưng cũng dễ bị thao túng và biến dạng.
Trong lĩnh vực tín ngưỡng – tâm linh, sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng số đã làm xuất hiện nhiều hiện tượng mới: “ngoại cảm trực tuyến”, “gọi hồn qua mạng”, “giải mã lịch sử bằng tâm linh cực đoan”, hay các hình thức thương mại hóa niềm tin núp bóng tâm linh. Những hiện tượng này nếu không được nhận diện và định hướng kịp thời sẽ dẫn đến sự pha trộn nguy hiểm giữa tín ngưỡng truyền thống và mê tín trá hình, làm suy giảm niềm tin vào khoa học, pháp luật và các giá trị văn hóa lành mạnh.
Tinh thần Nghị quyết 80 không cổ súy cho cấm đoán cực đoan, mà nhấn mạnh xây dựng chuẩn mực văn hóa, nâng cao năng lực phân biệt đúng – sai của cộng đồng, từ đó hình thành cơ chế tự điều chỉnh của xã hội, thay vì áp đặt mệnh lệnh hành chính đơn thuần.
Yêu cầu mới về cơ chế phối hợp trong tổ chức và vận hành đời sống tín ngưỡng
Để xây dựng đời sống tín ngưỡng – tôn giáo lành mạnh trong giai đoạn trước mắt và lâu dài, Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành, trong đó trọng tâm là:
Một là, cơ quan quản lý nhà nước ở cơ sở
đặc biệt là cấp phường/xã mới sau sắp xếp tổ chức bộ máy);
Hai là, các tổ chức chính trị – xã hội, Mặt trận Tổ quốc;
Ba là, các cơ quan nghiên cứu khoa học;
Bốn là, cộng đồng thực hành tín ngưỡng – tôn giáo.
Trước mắt, trong năm 2026, cần từng bước hình thành cơ chế phối hợp hiệu quả giữa chính quyền cơ sở – giới nghiên cứu – cộng đồng tín ngưỡng trên phạm vi cả nước. Cơ chế này sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp trong quản trị hệ giá trị văn hóa và niềm tin xã hội, giúp chuyển từ quản lý hành chính sang định hướng, hỗ trợ và đồng hành cùng các chủ thể thực hành tín ngưỡng.
Khi “ý Đảng – lòng Dân” được kết nối thông qua tri thức và đối thoại, cấp phường/xã sẽ thực sự trở thành trung tâm văn hóa mạnh, vừa xây dựng vừa bảo vệ đời sống văn hóa – tín ngưỡng theo đúng tinh thần Nghị quyết 80- NQ/TW.
Phân tầng hiện tượng tín ngưỡng – tâm linh trong quản trị văn hóa
Từ thực tiễn đời sống và tinh thần Nghị quyết 80, có thể tiếp cận tín ngưỡng – tâm linh theo hướng phân tầng hiện tượng để quản trị hiệu quả:
Thứ nhất, tầng tín ngưỡng truyền thống: gắn với lịch sử, cộng đồng và đạo lý dân tộc – cần được bảo tồn và phát huy như nguồn lực văn hóa – tinh thần;
Thứ hai, tầng tâm linh xã hội: phản ánh nhu cầu tinh thần đa dạng của cá nhân trong xã hội hiện đại – cần được hướng dẫn bằng tri thức văn hóa, khoa học và pháp luật;
Thứ ba, tầng mê tín và lợi dụng tâm linh: đi ngược giá trị nhân văn, gây hệ lụy xã hội – cần được nhận diện rõ và xử lý kiên quyết.
Cách tiếp cận phân tầng giúp tránh hai khuynh hướng cực đoan: buông lỏng quản lý để niềm tin bị dẫn dắt lệch chuẩn, hoặc can thiệp thô cứng làm tổn thương đời sống tinh thần chính đáng của nhân dân.
Quản trị niềm tin xã hội – yêu cầu cốt lõi của giai đoạn mới
Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 80 có thể khái quát thành một luận điểm: quản lý văn hóa, trong đó có tín ngưỡng – tôn giáo, chính là quản trị niềm tin xã hội. Niềm tin vào lịch sử dân tộc, vào các giá trị văn hóa, vào công bằng xã hội và tương lai phát triển đất nước chính là “vốn xã hội” vô hình nhưng có ý nghĩa quyết định đối với sự ổn định và phát triển lâu dài.
Quản trị niềm tin xã hội không thể chỉ dựa vào công cụ pháp lý, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa giáo dục văn hóa, truyền thông, vai trò của các tổ chức tôn giáo chân chính và sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ.
Trong không khí đón Xuân Bính Ngọ 2026 và chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, việc nhìn lại đời sống tín ngưỡng – tôn giáo dưới ánh sáng Nghị quyết 80 cho thấy một yêu cầu nhất quán: xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nơi niềm tin được dẫn dắt bởi hệ giá trị đúng đắn.
Tín ngưỡng, khi được đặt trong khuôn khổ văn hóa dân tộc và được quản trị bằng tri thức, sẽ tiếp tục là điểm tựa tinh thần vững chắc của cộng đồng, góp phần bồi đắp sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng quán triệt và vận dụng cụ thể tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW vào toàn bộ hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách, truyền thông và đồng hành cùng đời sống tín ngưỡng – tôn giáo của nhân dân.
HÀ HUY THẮNG
Bí thư Chi bộ, Phó Viện trưởng Thường trực Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng.
(Theo Đặc san Tôn giáo và Tín ngưỡng số 1/2026)
