Cùng với sự phát triển của công nghệ số và mạng xã hội, một dạng thức tín ngưỡng – tâm linh mới đã và đang hình thành trong không gian mạng, được biểu hiện qua hiện tượng “thầy online”, “bói livestream”, “cúng online”, “pháp sự ảo”. Dù phản ánh nhu cầu tâm linh thực tế, hiện tượng này cũng đang đặt ra những vấn đề đáng suy ngẫm về đạo đức, pháp luật và giá trị văn hóa truyền thống trong thời đại số.
Khi mạng xã hội trở thành “không gian thiêng” mới
Từ cuối thập niên 2010, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo, Shopee Live,… một bộ phận người hành nghề “tâm linh” đã nhanh chóng tận dụng không gian mạng để truyền bá hoạt động bói toán, xem số, giải hạn, làm lễ, gọi vong, xem căn số… dưới dạng livestream, video ngắn, thậm chí dịch vụ trả phí trực tuyến.
Không khó để tìm thấy trên các nền tảng này những nội dung có tiêu đề như: “Bóc lá bài Tarot ngay – biết ai yêu bạn thật lòng!”; “Livestream xem căn số miễn phí – kết bạn Zalo để xem chi tiết!”; “Gọi vong online – lập đàn trực tuyến – sư thầy chính tông làm lễ!”; “Tư vấn phong thủy nhà cửa – vẽ bát tự từ xa – inbox riêng!”,…
Nhiều “thầy” có hàng chục nghìn đến hàng triệu lượt theo dõi, xây dựng hình ảnh huyền bí, dùng các thủ thuật kích thích tâm lý hoang mang, mê tín, kết hợp bán vật phẩm “pháp bảo” như vòng tay phong thủy, bùa chú, tượng Phật mini, nước “tẩy uế”,…
không gian thiêng ảo”, nơi niềm tin và nhu cầu được tiếp cận thần linh không còn phụ thuộc không gian vật lý, mà trở nên dễ dàng, nhanh chóng và “cá nhân hóa”. Chỉ cần một cú click, người dùng có thể “trò chuyện với vong”, “gặp thầy”, “xin quẻ”, “xem ngày cưới hỏi”… (?!).
Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia văn hóa, đằng sau sự tiện lợi ấy là nhiều mối nguy tiềm ẩn về niềm tin mù quáng, lệch chuẩn đạo đức và trục lợi tâm linh.
Biến tướng và hệ lụy: Từ mê tín đến lừa đảo
Thực tế, nhiều vụ lừa đảo theo hình thức tâm linh đã bị pháp luật xử lý nghiêm. Ví dụ, năm 2021, tại Hà Nội, một đối tượng giả mạo pháp sư Thái Lan trên Facebook để nhận tiền “cúng sao giải hạn” đã bị phát hiện và đến cơ quan công an đầu thú (1). Tháng 7/2023, tại Hà Nam, Công an huyện Lý Nhân đã khởi tố 8 đối tượng lập fanpage “Thầy Thế”, livestream quảng cáo dịch vụ giải hạn – cầu tài lộc, chiếm đoạt hơn 2,5 tỷ đồng (2)(3).
Mới đây ngày 7/8/2025, TAND TP. Hà Nội đã tuyên án 20 năm và 16 năm tù cho hai bị cáo lừa đảo “đại gia” bằng chiêu “thầy cúng”, khiến nạn nhân mất tới 20 tỷ đồng (4).
Theo khảo sát của chúng tôi, có thể chia hiện tượng “thầy online” thành ba dạng phổ biến:
Một là, nhóm mang tính “giải trí – tâm lý”: Thường sử dụng Tarot, chiêm tinh, bài tây, thần số học… chủ yếu hướng đến giới trẻ, đặc biệt là nữ giới, học sinh – sinh viên. Những “buổi bói” này thường nhẹ nhàng, dễ tiếp cận, nhưng dễ tạo thói quen lệ thuộc tâm lý, mất năng lực phán đoán cá nhân.
Hai là, nhóm nhân danh “tín ngưỡng dân gian – Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam/Tứ phủ – thờ cúng tổ tiên”: thường tổ chức livestream hầu đồng, gọi căn, cúng vong, lập đàn cầu siêu,… Một số trường hợp tự xưng là thanh đồng, pháp sư, thầy pháp, dẫn dụ người xem gửi tiền “dâng lễ” qua chuyển khoản để “xin lộc”, “giải hạn”, “phá nghiệp”.
Ba là, nhóm trục lợi trắng trợn: lợi dụng niềm tin để bán vật phẩm tâm linh giá cắt cổ, nhận tiền làm lễ, xem căn số “truyền kiếp”, thậm chí kích động nỗi sợ để buộc người dùng phải chi tiền “giải hạn, trấn yểm, hóa giải tai kiếp”.
Đã có nhiều trường hợp nạn nhân bị lừa đảo từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng, mất tiền, mất niềm tin, thậm chí rơi vào rối loạn tâm lý, khi phụ thuộc quá mức vào các “thầy online”. Một số trường hợp còn dẫn đến xung đột gia đình, nghỉ học, từ bỏ công việc vì tin vào “lời phán số mạng”.
Điều đáng lo ngại là nhiều hiện tượng mượn danh tín ngưỡng bản địa như thờ Mẫu, thờ Phật, đạo giáo dân gian,… để diễn giải lệch lạc, thậm chí xuyên tạc, gây ảnh hưởng đến uy tín các tôn giáo chính thống và giá trị tâm linh truyền thống.
Lằn ranh giữa nhu cầu tâm linh và quản lý xã hội
Theo các chuyên gia văn hóa, nhu cầu tín ngưỡng là chính đáng, nhưng sự biến tướng trên mạng xã hội đang làm mờ ranh giới giữa tín ngưỡng truyền thống và mê tín dị đoan” Ngoài ra, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từng can thiệp nghiêm tại chùa Ba Vàng khi phát hiện hành vi thỉnh vong, giải nghiệp bị đánh giá là mê tín giáo lý Phật giáo không thừa nhận. Bộ đã chỉ đạo cơ quan chức năng kiểm tra và xử lý, phối hợp với Giáo hội Phật giáo Việt Nam để chấn chỉnh các bất cập này (5).
Không thể phủ nhận rằng nhu cầu tìm đến tâm linh là một phần gắn bó với bản sắc văn hóa và tâm lý người Việt, đặc biệt trong những thời điểm bất định, lo âu, như bệnh tật, thất nghiệp, khủng hoảng tâm lý – tinh thần. Nhiều người tìm đến “thầy online” như một cách giải tỏa tâm lý, trấn an tinh thần, tìm lời khuyên.
Ở một số trường hợp, giá trị trị liệu tâm lý từ các “trò bói vui”, tarot, tử vi… nếu được thực hiện đúng mực, có thể có ích trong việc giúp người trẻ tự soi chiếu bản thân, hiểu mình, suy ngẫm hướng đi cuộc đời.
Tuy nhiên, khi việc đó vượt khỏi kiểm soát, gắn với các yếu tố thần bí, ép buộc, hù dọa, trục lợi, lạm dụng danh nghĩa tôn giáo, thì nó không còn là tín ngưỡng hay trị liệu, mà là lừa đảo trá hình, thậm chí là vi phạm pháp luật.
Luật pháp Việt Nam hiện nay đã có các quy định xử phạt các hành vi mê tín dị đoan, hành nghề mê tín, tổ chức hoạt động tâm linh trái phép, tuy nhiên việc quản lý trên không gian mạng còn gặp nhiều khó khăn. Lý do là: Hoạt động thường ẩn danh, khó xác định danh tính thật; Lợi dụng hình thức livestream ngắn, bán hàng online, không có địa điểm cụ thể; Một số đối tượng hoạt động ở nước ngoài, dùng tiếng Việt để nhắm vào cộng đồng người Việt trong và ngoài nước.
Hiện nay, các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh giám sát nội dung số, xử lý vi phạm, tuy nhiên cần đi cùng với việc nâng cao nhận thức cộng đồng, phân biệt giá trị văn hóa – tín ngưỡng chính thống với hiện tượng “tâm linh giả lập” trên mạng.
Tín ngưỡng và niềm tin tâm linh là nhu cầu có thật, có giá trị nhất định trong đời sống con người. Tuy nhiên, khi đi vào không gian số, tín ngưỡng cần được tiếp cận với tinh thần tỉnh táo, có chọn lọc, và trong một khuôn khổ đạo đức – pháp luật – văn hóa.
“Thầy online” hay “bói livestream” là hệ quả của thời đại công nghệ, nhưng không thể là sự thay thế cho các giá trị tín ngưỡng chân chính, tôn giáo có tổ chức, hay mối liên kết cộng đồng truyền thống.
Để bảo vệ không gian tâm linh lành mạnh, mỗi người cần: Trang bị kiến thức tôn giáo – tín ngưỡng đúng đắn; Tôn trọng các giá trị bản địa, không cổ súy mê tín; Chủ động lên tiếng trước các hình thức lợi dụng tâm linh để trục lợi; Hỗ trợ pháp luật trong việc giám sát – xử lý các hiện tượng tâm linh biến tướng.
Trong thời đại số, tâm linh cần được “giải thiêng” đúng mức để “giữ thiêng” bền vững, bởi giữ gìn niềm tin cũng là giữ gìn văn hóa dân tộc trước làn sóng số hóa không biên giới.
Rõ ràng, xử lý lừa đảo tâm linh trong không gian số không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn đòi hỏi nhận thức tỉnh táo từ phía người dân. Khi mỗi cá nhân chủ động phản ánh vi phạm, phối hợp với mạng xã hội và các nền tảng truyền thông để phân biệt đúng – sai, thì mới có thể từng bước xây dựng môi trường số lành mạnh, nơi giá trị tín ngưỡng được tôn trọng, nhưng không bị lợi dụng.
Tài liệu tham khảo:
- https://thanhtra.com.vn/an-ninh-trat-tu- D718A18CA/ga-thay-cung-dom-chay-quang-cao-facebook-de-lua-dao-cung-sao-giai-han- 23BCAE0A.html
- https://www.bocongan.gov.vn/tin-tuc-su-kien/hoat-dong-cua-luc-luong-cong-an/ hoat-dong-cua-dia-phuong/canh-giac-voi-thu-doan-lua-dao-bang-hinh-thuc-tam-linh-qua-mang-xa-hoi-d23-t38558.html
- https://antv.gov.vn/other/canh-giac-thu-doan-lua-dao-qua-hinh-thuc-cung-tam-linh– 43892061A.html).
- https://vietnamnet.vn/vuong-vao-dia-nguc-tam-linh-3-dai-gia-bi-vo-chong-thay-cung-lua- 20-ty-dong-2429732.html; https://baomoi.com/ vuong-vao-dia-nguc-tam-linh-3-dai-gia-bi-vo-chong-thay-cung-lua-20-ty-dong-c52938073.epi.
- https://www.sggp.org.vn/truyen-ba-me-tin-di-doan-de-truc-loi-post512452
Nhất Nam
(Theo Đặc san Tôn giáo và Tín ngưỡng số 1/2025)
