Trong tiến trình dựng xây và bảo vệ Tổ quốc, tôn giáo luôn là thành tố quan trọng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bước vào kỷ nguyên hội nhập và chuyển đổi số, việc phát huy tinh thần đoàn kết tôn giáo không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, bồi đắp giá trị nhân văn, mà còn tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.
Nền tảng bền vững của đoàn kết tôn giáo
Ngay từ buổi đầu lập quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định đoàn kết tôn giáo là một trong những trụ cột quan trọng của khối đại đoàn kết dân tộc. Theo Người, dân tộc ta muốn giành được độc lập, tự do và kiến thiết một đất nước phồn vinh thì không thể thiếu sự đồng lòng, chung sức của mọi tầng lớp nhân dân, trong đó có đồng bào các tôn giáo. Tinh thần “tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết” không chỉ là một phương châm ứng xử chính trị mà còn là lời hiệu triệu từ trái tim, gắn bó sâu sắc với truyền thống nhân ái, khoan dung, hòa hợp của văn hóa Việt Nam.
Trải qua các giai đoạn lịch sử, quan điểm ấy đã được Đảng ta cụ thể hóa thành đường lối, chính sách nhất quán: bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, coi tôn giáo là nhu cầu tinh thần chính đáng của một bộ phận nhân dân; đồng thời khẳng định giá trị của các tôn giáo trong việc bồi đắp đạo đức, lối sống, tình thương yêu và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Từ chỗ cùng nhân dân góp sức trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đến công cuộc xây dựng đất nước trong hòa bình, các tôn giáo đã trở thành nguồn lực quan trọng, tạo thêm sức mạnh tinh thần để dân tộc ta vượt qua thử thách.
Đặc biệt, điểm nổi bật của đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam là sự gắn kết giữa “đạo” và “đời”: tín ngưỡng, tôn giáo không tách rời đời sống dân tộc, mà hòa quyện, nâng đỡ và làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cộng đồng. Hình ảnh đồng bào có đạo và không có đạo cùng kề vai sát cánh trong lao động sản xuất, trong phong trào yêu nước, trong xây dựng nông thôn mới hay các hoạt động thiện nguyện đã trở thành minh chứng sống động cho sức mạnh của đoàn kết tôn giáo.
Có thể nói, chính sự trân trọng và bảo đảm quyền tự do tôn giáo, cùng tinh thần đồng hành của các tôn giáo với dân tộc, đã tạo nên một nền tảng bền vững, một “chất keo” gắn kết cộng đồng. Nền tảng ấy không chỉ mang giá trị lịch sử, mà còn tiếp tục tỏa sáng trong kỷ nguyên hội nhập, khi đất nước cần đến sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc để phát triển bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Đại đoàn kết tôn giáo – sức mạnh trong đổi mới và phát triển
Bước vào công cuộc đổi mới, đất nước ta đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Trong bối cảnh ấy, tinh thần “tốt đời, đẹp đạo” không chỉ là lời kêu gọi, mà đã trở thành kim chỉ nam cho hành động của nhiều tôn giáo ở Việt Nam. Giá trị cốt lõi của phương châm này là sự hòa hợp giữa đức tin tôn giáo và trách nhiệm công dân, giữa đời sống tâm linh và nghĩa vụ đối với Tổ quốc.
Những năm qua, các tổ chức tôn giáo, chức sắc và tín đồ đã đồng hành cùng dân tộc trong nhiều lĩnh vực: giữ gìn bản sắc văn hóa, bồi đắp lối sống nhân văn, lan tỏa tinh thần từ bi, bác ái, yêu thương con người. Không dừng lại ở đời sống tinh thần, tôn giáo còn hiện diện trong các hoạt động xã hội cụ thể và thiết thực: xây dựng trường học, cơ sở y tế, chăm sóc trẻ em mồ côi, người già neo đơn; vận động cứu trợ đồng bào bị thiên tai, dịch bệnh; khuyến khích tinh thần tiết kiệm, lao động hăng say, gắn bó cộng đồng.
Nhiều phong trào lớn của đất nước đã có sự tham gia sôi nổi, hiệu quả của đồng bào các tôn giáo, từ xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, đến bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu. Không ít cơ sở tôn giáo đã trở thành điểm sáng trong việc gắn kết đạo và đời: vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là trung tâm hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế cộng đồng. Qua đó, các giá trị tôn giáo đã góp phần củng cố niềm tin xã hội, bồi đắp đạo đức công dân, xây dựng lối sống trách nhiệm, nhân ái.
Chính từ những đóng góp cụ thể và bền bỉ ấy, khối đại đoàn kết tôn giáo ngày càng khẳng định vai trò là một nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước. Trong tiến trình hội nhập quốc tế, sự đoàn kết giữa các tôn giáo và giữa tôn giáo với dân tộc đã tạo dựng nền tảng tinh thần vững chắc, giúp Việt Nam không chỉ phát triển về kinh tế – xã hội, mà còn khẳng định hình ảnh một quốc gia hòa hợp, nhân ái, tôn trọng sự đa dạng tín ngưỡng, sẵn sàng hội nhập và phát triển bền vững cùng thế giới.
Những thách thức trong kỷ nguyên số
Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng đã mở ra những cơ hội lớn cho đất nước ta, đồng thời đặt đời sống tôn giáo và tín ngưỡng trước những biến động chưa từng có. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, tôn giáo không chỉ còn là nhu cầu tâm linh thuần túy, mà còn trở thành một hiện tượng xã hội đa chiều, có sự tác động mạnh mẽ của môi trường truyền thông, mạng xã hội và cả những yếu tố xuyên quốc gia.
Một mặt, các giá trị nhân văn của tôn giáo tiếp tục được lan tỏa rộng rãi, nhiều hoạt động từ thiện, thiện nguyện, giao lưu văn hóa – tín ngưỡng được kết nối và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Nhưng mặt khác, không gian mạng cũng trở thành mảnh đất màu mỡ cho những kẻ cơ hội lợi dụng tôn giáo để tung tin giả, xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, kích động sự hoài nghi, chia rẽ giữa tín đồ với chính quyền, giữa các tôn giáo với nhau. Từ những xung đột nhỏ lẻ, cá biệt, kẻ xấu có thể thổi phồng thành vấn đề “tôn giáo – dân tộc”, gây nhiễu loạn dư luận và ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Cùng với đó, sự xuất hiện ngày càng nhiều của những hiện tượng tôn giáo mới, những trào lưu tín ngưỡng phi truyền thống, du nhập từ bên ngoài hoặc phát sinh tự phát trong xã hội, cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Một số hiện tượng thiếu cơ sở giáo lý vững chắc, bị thương mại hóa hoặc cực đoan hóa, có thể tác động tiêu cực tới đời sống tinh thần, gây xáo trộn niềm tin của một bộ phận nhân dân. Đặc biệt, khi được lan truyền qua mạng xã hội, những xu hướng này dễ dàng lan tỏa nhanh chóng, vượt khỏi tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý.
Bên cạnh đó, việc quản lý nhà nước về tôn giáo trong thời đại số cũng đứng trước nhiều yêu cầu mới: cần kịp thời nắm bắt biến động của đời sống tôn giáo, xử lý những vấn đề nảy sinh trên không gian mạng, đồng thời vẫn phải bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng chính đáng của nhân dân. Đây là thách thức kép: vừa kiên quyết ngăn chặn những âm mưu lợi dụng tôn giáo để chống phá, vừa giữ được tinh thần tôn trọng, đồng hành và tạo điều kiện để các tôn giáo chính thống phát huy giá trị tích cực trong xã hội.
Rõ ràng, kỷ nguyên số đặt đời sống tôn giáo Việt Nam vào một bối cảnh hoàn toàn mới: nhiều cơ hội để lan tỏa giá trị nhân văn, nhưng cũng không ít nguy cơ bị biến tướng, lợi dụng. Vượt qua thách thức này đòi hỏi sự tỉnh táo, bản lĩnh chính trị vững vàng của hệ thống chính trị, sự đồng hành trách nhiệm của các tổ chức tôn giáo, và sự chủ động, cảnh giác từ mỗi chức sắc, tín đồ trong thực hành đức tin của mình.
Xây dựng khối đại đoàn kết tôn giáo vững mạnh
Để phát huy hơn nữa vai trò đoàn kết tôn giáo trong kỷ nguyên hội nhập, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
Một là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về tôn giáo, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân.
Hai là, nâng cao năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo, để vừa quản lý tốt, vừa đồng hành và sẻ chia cùng đồng bào có đạo.
Ba là, đẩy mạnh đối thoại, tạo kênh trao đổi thường xuyên giữa Nhà nước và các tổ chức tôn giáo, lắng nghe và giải quyết kịp thời những nguyện vọng chính đáng.
Bốn là, chủ động đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc, lợi dụng tôn giáo để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, nhất là trên không gian mạng.
Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, đoàn kết tôn giáo luôn là sợi chỉ đỏ bền bỉ, kết nối niềm tin và sức mạnh của các thế hệ người Việt Nam. Bước vào kỷ nguyên hội nhập, giá trị ấy không chỉ được giữ gìn như một truyền thống quý báu, mà còn trở thành nguồn lực tinh thần to lớn để đất nước vững bước đi lên. Đoàn kết tôn giáo chính là sự gặp gỡ giữa niềm tin tôn giáo và lòng yêu nước, giữa đức tin tâm linh và khát vọng dựng xây Tổ quốc.
Khi các tôn giáo cùng đồng hành vì lợi ích dân tộc, tinh thần “tốt đời, đẹp đạo” sẽ được phát huy mạnh mẽ, lan tỏa thành động lực xã hội. Từ những việc làm thiết thực như chăm lo an sinh, chung tay bảo vệ môi trường, tham gia các phong trào xã hội – đến việc giữ gìn bản sắc văn hóa và bồi đắp đạo đức cộng đồng – tất cả đã và đang góp phần làm cho tinh thần đại đoàn kết ngày càng bền chặt. Đó không chỉ là sự chia sẻ, nhân ái giữa con người với con người, mà còn là sức mạnh hội tụ, hun đúc niềm tin, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, đất nước đứng trước nhiều biến động phức tạp và thách thức mới. Nhưng với sức mạnh tinh thần to lớn từ khối đoàn kết tôn giáo, Việt Nam hoàn toàn có đủ bản lĩnh để vượt qua khó khăn, chủ động hội nhập, đồng thời bảo vệ được bản sắc, giữ vững độc lập và tự chủ. Hình ảnh một xã hội hòa hợp, nơi đồng bào các tôn giáo chung sống bình đẳng, tôn trọng, nhân ái và trách nhiệm với nhau, chính là minh chứng sống động cho sự trường tồn của dân tộc.
Có thể khẳng định, phát huy đoàn kết tôn giáo trong kỷ nguyên mới không chỉ giúp Việt Nam xây dựng một xã hội phồn vinh, hạnh phúc, mà còn lan tỏa thông điệp về một đất nước yêu chuộng hòa bình, trân trọng nhân văn, sẵn sàng làm bạn, làm đối tác tin cậy, cùng cộng đồng quốc tế xây dựng thế giới tốt đẹp hơn.
An Phát
(Theo Đặc san Tôn giáo và Tín ngưỡng số đặc biệt, tháng 8/2025)
